Bảo hiểm thất nghiệp là trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội hiện đại, vừa bảo vệ thu nhập cho người lao động khi mất việc làm, vừa hỗ trợ họ tái hòa nhập thị trường lao động. Luật Việc làm năm 2025 với nhiều điều chỉnh quan trọng liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp, từ mở rộng đối tượng tham gia, thiết kế lại các chế độ thụ hưởng đến điều chỉnh điều kiện và cách thức hưởng trợ cấp thất nghiệp. Những thay đổi này phản ánh sự dịch chuyển trong tư duy lập pháp từ mô hình “trợ cấp thụ động” sang “hỗ trợ chủ động”, phù hợp với xu hướng quản trị thị trường lao động hiện đại. Tuy nhiên, trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam chịu nhiều biến động do tác động của dịch bệnh, chuyển đổi công nghệ và tái cấu trúc doanh nghiệp, số lượng người lao động có nguy cơ mất việc ngày càng gia tăng, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cải cách chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng linh hoạt, bao trùm và bền vững hơn.
Quy định pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp và một số bất cập, hạn chế
Nghiên cứu cho thấy, quy định pháp luật về bảo hiểm thất nghiệp phát sinh một số vấn đề có thể gây khó khăn cho việc áp dụng, thực hiện trên thực tế như sau:
Vị trí của bảo hiểm thất nghiệp trong hệ thống an sinh xã hội Việt Nam
An sinh xã hội là sự bảo vệ của Nhà nước và xã hội đối với các thành viên trước những rủi ro, biến động về kinh tế - xã hội và tự nhiên làm cho họ bị giảm hoặc mất thu nhập, sức khỏe và các điều kiện sinh sống khác, đồng thời, thực hiện ưu đãi đối với người có công và tiếp cận các dịch vụ xã hội cho mọi người dân[1]. Hệ thống an sinh xã hội thực hiện ba chức năng cơ bản: phòng ngừa, giảm thiểu và khắc phục rủi ro, biến cố. Để bảo đảm các chức năng này, hệ thống được cấu trúc theo các trụ cột chủ yếu gồm: bảo hiểm xã hội; bảo hiểm thất nghiệp; bảo hiểm y tế; trợ giúp xã hội; ưu đãi người có công và thân nhân; các dịch vụ xã hội cơ bản. Trong cấu trúc này, bảo hiểm thất nghiệp giữ vai trò là trụ cột quan trọng, góp phần bảo đảm an sinh và ổn định thị trường lao động ở Việt Nam.
Tuy nhiên, sự ra đời của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 đã làm thay đổi cấu trúc các trụ cột của hệ thống an sinh xã hội. Theo Điều 4 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, hệ thống bảo hiểm xã hội được mở rộng với các loại hình: trợ cấp hưu trí xã hội, bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm thất nghiệp. Như vậy, kể từ ngày 01/7/2025, bảo hiểm thất nghiệp đã được tích hợp vào hệ thống bảo hiểm xã hội và không được xác định là một trụ cột độc lập trong cấu trúc an sinh xã hội Việt Nam.
Quan điểm ILED
ILED khuyến nghị doanh nghiệp đặc biệt là SME rà soát ngay quy chế BHXH-BHTN nội bộ để đảm bảo tuân thủ Luật Việc làm 2025. Hệ thống VssID quá tải trong giai đoạn đầu áp dụng có thể gây gián đoạn nghĩa vụ báo cáo - doanh nghiệp nên chuẩn bị quy trình dự phòng và đào tạo bổ sung cho phòng nhân sự.