Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC) ban hành Công văn số 250/TANDTC-PC thông báo kết quả giải đáp trực tuyến của Hội đồng Thẩm phán tại Hội nghị ngày 01/4/2026, bao quát 51 vướng mắc thực tiễn trong công tác xét xử thuộc 3 lĩnh vực lớn.
I. Hình sự, Tố tụng hình sự và Tư pháp người chưa thành niên (24 điểm)
Chuyển hình phạt tử hình về tội ma túy → tù chung thân (điểm 1): Theo Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự (có hiệu lực 01/7/2025), án tử hình tuyên trước 01/7/2025 đối với tội sản xuất hoặc mua bán trái phép chất ma túy được chuyển thành tù chung thân nếu (i) khối lượng ma túy lớn hơn khối lượng thấp nhất quy định, (ii) người phạm tội không phải chủ mưu, cầm đầu, (iii) không có 02 tình tiết tăng nặng trở lên.
Tính tiền cho vay trong tội cho vay lãi nặng (điểm 2): Phân biệt 2 trường hợp:
- Cho vay nhiều lần độc lập → tổng tiền gốc từng lần
- Lần sau bao gồm gốc + lãi chưa trả của lần trước → chỉ tính theo gốc ban đầu
Nồng độ cồn trong vụ vi phạm giao thông (điểm 3): Để áp dụng tình tiết "có sử dụng rượu, bia" tại Điều 260 BLHS, kết luận giám định phải xác định rõ nồng độ cồn do sử dụng rượu bia hoặc có căn cứ khác chứng minh. Chỉ có nồng độ cồn trong máu mà không có căn cứ về việc sử dụng rượu bia thì không áp dụng tình tiết này.
Dao có tính sát thương cao gây rối (điểm 7): Người dùng dao có tính sát thương cao gây rối chỉ bị truy cứu về tội gây rối (Điều 318 khoản 2 BLHS), không truy cứu thêm tội chế tạo, tàng trữ vũ khí trái phép.
Áp dụng Luật Tư pháp người chưa thành niên (điểm 23): Vụ án chưa kết thúc xét xử sơ thẩm đến 01/01/2026 áp dụng Luật Tư pháp người chưa thành niên. Thời hạn điều tra, truy tố, tạm giữ, tạm giam vẫn theo Bộ luật Tố tụng Hình sự.
II. Dân sự, Tố tụng dân sự và Kinh doanh - Thương mại (18 điểm)
Hiệu lực giấy ủy quyền khi người đại diện chết (điểm 28): Giấy ủy quyền tham gia tố tụng của pháp nhân vẫn có hiệu lực khi người đại diện theo pháp luật chết — vì chấm dứt đại diện theo ủy quyền chỉ xảy ra trong các trường hợp quy định tại Bộ luật Dân sự.
Chỉ định đại diện khi doanh nghiệp không có người đại diện hợp lệ (điểm 30): Tòa án yêu cầu cung cấp tài liệu chứng minh tư cách đại diện, hoặc đề nghị Cơ quan đăng ký kinh doanh cung cấp thông tin. Chỉ định người từ những người đang điều hành, quản lý doanh nghiệp hoặc người trong danh sách đại diện theo pháp luật.
Thanh toán bằng vàng trong hợp đồng vay (điểm 31): Tòa án buộc bên vay trả lại số vàng đã vay. Nếu quyết định thanh toán bằng vàng, không quyết định lãi chậm trả nợ, trừ trường hợp hợp đồng có thỏa thuận lãi khác.
Phạt vi phạm trong hợp đồng tín dụng (điểm 40): Thỏa thuận phạt vi phạm khi bên vay không trả nợ đến hạn là không phù hợp quy định pháp luật. Tổ chức tín dụng chỉ được thu lãi trong hạn, lãi quá hạn — không được thu phạt vi phạm.
Tranh chấp tín dụng với chủ hộ kinh doanh (điểm 41): Xem xét nội dung hợp đồng:
- Tín dụng cho vay tiêu dùng cá nhân → tranh chấp dân sự
- Tín dụng cho hoạt động kinh doanh, thương mại vì lợi nhuận → tranh chấp kinh doanh, thương mại
Thẩm quyền xét xử tranh chấp bất động sản (điểm 42):
- Tranh chấp thừa kế bất động sản → Tòa án nơi bị đơn cư trú, hoặc theo thỏa thuận
- Tranh chấp hợp đồng liên quan bất động sản (chuyển nhượng, thế chấp, cho thuê) → Tòa án nơi bị đơn cư trú, nơi hợp đồng thực hiện, hoặc nơi có bất động sản
Xử lý hợp đồng cho thuê khi xử lý tài sản bảo đảm (điểm 38): Khi xử lý thế chấp nhà xưởng, bên thuê phải được tham gia tố tụng. Giải quyết tranh chấp tín dụng và xử lý tài sản bảo đảm không làm chấm dứt hợp đồng cho thuê — bên thuê tiếp tục thuê đến hết thời hạn theo quy định.
III. Hành chính (9 điểm)
Bồi thường thu nhập từ cho thuê công trình bị cưỡng chế tháo dỡ trái pháp luật (điểm 43): Thu nhập từ cho thuê công trình xây dựng bị cưỡng chế tháo dỡ là khoản thu nhập thực tế bị mất — xác định theo mức giá thuê trung bình hàng tháng của công trình cùng loại tại thời điểm xác định thiệt hại.
Người bị kiện khi yêu cầu hủy GCN QSDĐ do Chi nhánh Văn phòng đăng ký cấp (điểm 47):
- Từ 01/8/2024: Chi nhánh Văn phòng đăng ký đất đai là người bị kiện
- Trước 01/8/2024: Văn phòng đăng ký đất đai là người bị kiện
Hủy Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (điểm 48): Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không phải là quyết định hành chính, không là đối tượng khởi kiện hành chính. Phải khởi kiện hành vi hành chính của Cơ quan đăng ký kinh doanh trong việc cấp Giấy chứng nhận.
Tòa án có quyền hủy GCN QSDĐ khi Nhà nước không thu hồi (điểm 49): Dù UBND không thu hồi Giấy chứng nhận trong trường hợp quy định, Tòa án vẫn có quyền hủy Giấy chứng nhận trong vụ án hành chính.
Quan điểm ILED
Công văn 250/TANDTC-PC là văn bản hướng dẫn quan trọng nhất của TANDTC trong 6 tháng đầu năm 2026, giải đáp những vướng mắc tồn tại nhiều năm trong thực tiễn xét xử. ILED đặc biệt lưu ý ba nhóm điểm có giá trị thực tiễn cao cho cộng đồng doanh nghiệp:
1. Bảo vệ doanh nghiệp trong tranh chấp tín dụng: Hai điểm 40 và 41 củng cố nguyên tắc tổ chức tín dụng không được thu phạt vi phạm trên nợ quá hạn, và làm rõ ranh giới giữa tín dụng tiêu dùng (dân sự) và tín dụng kinh doanh (thương mại) — ảnh hưởng trực tiếp đến cách định nghĩa thẩm quyền và lệ phí. Hộ kinh doanh vay tín dụng phục vụ kinh doanh nên ý thức rằng tranh chấp sẽ được xử lý theo thủ tục thương mại.
2. Quản trị pháp nhân: Điểm 28 (giấy ủy quyền vẫn hiệu lực khi người đại diện chết) và điểm 30 (cơ chế chỉ định đại diện khi doanh nghiệp "vô chủ") là hai điểm quan trọng cho doanh nghiệp SME. Trong thực tế, không ít công ty TNHH một thành viên gặp khủng hoảng pháp lý khi người đại diện đột tử mà chưa có cơ chế kế nhiệm rõ ràng.
3. Quyền sở hữu BĐS và xử lý tài sản bảo đảm: Điểm 38 bảo vệ bên thuê khỏi việc bị "đẩy ra đường" khi nhà xưởng họ thuê bị xử lý thế chấp — phải đưa bên thuê vào tố tụng và hợp đồng thuê tiếp tục có hiệu lực. Đây là tiền lệ quan trọng cho mô hình thuê dài hạn của doanh nghiệp sản xuất.
Công văn này là tài liệu tham chiếu bắt buộc trong các vụ việc tư vấn pháp lý và phản biện vụ án mà ILED nhận thực hiện trong 12 tháng tới.