Thực tiễn xét xử cho thấy, trường hợp người phạm tội chỉ thực hiện một hành vi nhưng thỏa mãn dấu hiệu quy định tại cả hai điểm a và c khoản 1 Điều 322 Bộ luật Hình sự thì chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điểm a hay cả hai điểm a và c khoản 1 Điều 322 Bộ luật Hình sự hiện còn nhiều quan điểm khác nhau.
Quy định pháp luật liên quan
Điều 322 BLHS 2015 quy định: "Người nào tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc trái phép thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm."
- Điểm a: "Tổ chức cho 10 người đánh bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000.000 đồng trở lên hoặc tổ chức 02 chiếu bạc trở lên".
- Điểm c: "Tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trong cùng 01 lần trị giá 20.000.000 đồng trở lên".
Tình huống pháp lý
Nguyễn Văn A có hành vi tổ chức đánh bạc bằng hình thức sóc đĩa cho 15 người. Thời điểm bắt quả tang, Cơ quan điều tra đã thu giữ tổng số tiền dùng vào việc đánh bạc là 30.000.000 đồng.
Quan điểm thứ nhất
Người phạm tội chỉ bị truy cứu trách nhiệm theo điểm a khoản 1 Điều 322.
Lý do: "Hành vi tổ chức đánh bạc theo quy định tại điểm a đã bao hàm yếu tố định lượng vật chất là tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000.000 đồng trở lên. Khi tổng số tiền thu được trên chiếu bạc từ 20.000.000 đồng trở lên thì mức tiền này vẫn nằm trong khoảng được pháp luật quy định là từ 5.000.000 đồng trở lên của điểm a."
"Do đó, việc áp dụng thêm điểm c là sự trùng lặp, gây bất lợi cho người phạm tội, vi phạm nguyên tắc một hành vi không bị xử lý hai lần."
Quan điểm thứ hai (của tác giả)
Trường hợp này phải bị truy cứu trách nhiệm theo cả hai điểm a và c khoản 1 Điều 322.
Lý do thứ nhất — Tính độc lập của các yếu tố: "Tác giả không đồng tình với quan điểm thứ nhất cho rằng áp dụng nguyên tắc thu hút về điểm a khoản 1 Điều 322. Bởi lẽ, điểm a và điểm c khoản 1 Điều 322 điều chỉnh hai yếu tố nguy hiểm độc lập của tội phạm." Điểm a hoàn toàn tập trung vào quy mô tổ chức hành vi phạm tội (số người đánh bạc, số chiếu bạc).
Lý do thứ hai — Không vi phạm nguyên tắc xử lý: "Việc truy cứu trách nhiệm hình sự Nguyễn Văn A cả điểm c khoản 1 Điều 322 cũng không vi phạm nguyên tắc một hành vi không bị xử lý hai lần, bởi lẽ chỉ cần tổ chức cho 10 người đánh bạc trở lên trong cùng một lúc mà tổng số tiền, hiện vật dùng đánh bạc trị giá 5.000.000 đồng trở lên đến dưới 20.000.000 đồng đã đủ yếu tố cấu thành tội."
Lý do thứ ba — Phản ánh tính chất nguy hiểm: "Pháp luật hình sự yêu cầu phải phản ánh đầy đủ, chính xác, khách quan và toàn diện tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội. Việc người phạm tội vừa tổ chức với quy mô lớn (điểm a) lại vừa thu hút được dòng tiền lớn (điểm c) cho thấy tính chất nguy hiểm cho xã hội cao hơn hẳn so với người chỉ vi phạm quy định tại điểm a."
Lý do thứ tư — Không thay đổi khung hình phạt: "Không phải mọi trường hợp thỏa mãn nhiều tình tiết đều áp dụng nguyên tắc thu hút, việc áp dụng cả 02 tình tiết định khung không làm thay đổi khung hình phạt (vẫn thuộc khoản 1 Điều 322 BLHS 2015)."
Kiến nghị của tác giả
"Để đảm bảo tính thống nhất trong thực tiễn áp dụng pháp luật trên phạm vi toàn quốc, tránh tình trạng mỗi địa phương, mỗi cấp Tòa án có một cách hiểu và phán quyết khác nhau, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ hoặc phát triển án lệ cụ thể đối với trường hợp áp dụng điểm a và điểm c khoản 1 Điều 322."
"Điều này sẽ là kim chỉ nam để Tòa án và các cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá toàn diện, khách quan vụ án, từ đó có căn cứ để cá thể hóa hình phạt một cách nghiêm minh, tương xứng với mức độ của hành vi phạm tội, đáp ứng yêu cầu răn đe và phòng ngừa chung."
> Nguồn: Tạp chí Tòa án nhân dân (Vũ Ngọc Thắng — Tòa án quân sự Khu vực Quân khu 2) — https://tapchitoaan.vn/truy-cuu-trach-nhiem-hinh-su-theo-mot-hay-nhieu-tinh-tiet-dinh-khung-tai-khoan-1-dieu-322-bo-luat-hinh-su-nam-201515624.html